تعداد دندان‌های انسان چند تاست؟ تفاوت دندان‌های شیری و دائمی

تعداد دندان‌های انسان در کودکی و بزرگسالی متفاوت است. یک کودک در حالت معمول ۲۰ دندان شیری دارد؛ ۱۰ دندان در فک بالا و ۱۰ دندان در فک پایین. مجموعه کامل دندان‌های دائمی نیز ۳۲ دندان است که چهار دندان عقل را شامل می‌شود. بنابراین اگر دندان‌های عقل رویش پیدا نکرده باشند، به‌صورت مادرزادی وجود نداشته باشند یا قبلاً کشیده شده باشند، یک بزرگسال ممکن است ۲۸ دندان دائمی داشته باشد و این عدد به‌تنهایی نشانه وجود مشکل نیست. انجمن دندان‌پزشکی آمریکا نیز تعداد معمول دندان‌های شیری را ۲۰ و مجموعه کامل دندان‌های دائمی را ۳۲ اعلام می‌کند.

تعداد دندان‌های شیری کودکان چند تاست؟

تعداد دندان‌های شیری در حالت معمول ۲۰ عدد است. جالب اینکه نوزاد با دهان ظاهراً بدون دندان به دنیا می‌آید، اما جوانه‌های این ۲۰ دندان از قبل داخل فک وجود دارند. معمولاً نخستین دندان‌ها حوالی ۶ ماهگی از لثه خارج می‌شوند و تا حدود ۳ سالگی بیشتر کودکان مجموعه کامل دندان‌های شیری خود را دارند. همان‌طور که در اطلاعات آموزشی [MouthHealthy وابسته به انجمن دندان‌پزشکی آمریکا] اشاره شده است:

«کودکان با هر ۲۰ دندان شیری خود که درون فک قرار دارند متولد می‌شوند.»

زمان رویش یک جدول دقیقه‌به‌دقیقه نیست. ممکن است دندان اول در یک کودک زودتر و در کودک دیگر دیرتر دیده شود. حتی ترتیب رویش نیز همیشه کاملاً مشابه نیست. آنچه اهمیت بیشتری دارد روند کلی رشد و بررسی دندان‌پزشکی در صورت تأخیر یا الگوی غیرعادی است. آکادمی دندان‌پزشکی کودکان آمریکا نیز تأکید می‌کند که بسیاری از کودکان سالم دقیقاً مطابق زمان‌های نوشته‌شده در جداول رویش پیش نمی‌روند.

دندان‌های شیری چه انواعی دارند؟

۲۰ دندان شیری شامل دندان‌های پیشین، نیش و آسیاب هستند. در مجموع ۸ دندان پیشین برای بریدن غذا، ۴ دندان نیش و ۸ دندان آسیاب برای خرد و آسیاب‌کردن وجود دارد.

یکی از تفاوت‌های مهم این است که کودکان در مجموعه دندان‌های شیری دندان آسیای کوچک یا پرمولر ندارند. پرمولرها جزو دندان‌های دائمی‌اند و در سال‌های بعد، در بخشی از فضای دندان‌های شیری ظاهر می‌شوند. به همین دلیل مقایسه صرف تعداد دندان‌های کودک و بزرگسال همه تفاوت را نشان نمی‌دهد؛ ترکیب انواع دندان‌ها نیز در این دو دوره تغییر می‌کند.

دندان شیری که قرار است بیفتد چرا این‌قدر مهم است؟

گاهی تصور می‌شود پوسیدگی دندان شیری مسئله چندان مهمی نیست، چون این دندان در نهایت جای خود را به دندان دائمی می‌دهد. این نگاه می‌تواند سلامت دهان کودک را به خطر بیندازد.

دندان‌های شیری برای جویدن، تکلم و حفظ شکل طبیعی قوس فکی اهمیت دارند. علاوه بر این، فضای لازم برای رویش دندان‌های دائمی را حفظ می‌کنند. اگر یک دندان شیری خیلی زود از دست برود، دندان‌های اطراف ممکن است به سمت فضای خالی حرکت کنند و جای کافی برای دندان دائمی باقی نماند. انجمن دندان‌پزشکی آمریکا به همین دلیل در برخی موارد استفاده از فضا نگهدارنده را پس از از دست رفتن زودهنگام دندان شیری مطرح می‌کند. Cleveland Clinic نیز نقش دندان‌های شیری را در حفظ فضای دندان‌های دائمی، تکلم و جویدن مناسب یادآور می‌شود. بنابراین «شیری بودن» به معنی کم‌اهمیت بودن نیست.

تعداد دندان‌های دائمی چند تاست؟

تعداد دندان‌های دائمی در مجموعه کامل ۳۲ عدد است. این عدد شامل چهار دندان عقل یا آسیای سوم نیز می‌شود. طبق اطلاعات Cleveland Clinic، ترکیب معمول دندان‌های دائمی بزرگسالان چنین است: ۸ دندان پیشین، ۴ دندان نیش، ۸ دندان آسیای کوچک و ۱۲ دندان آسیای بزرگ. چهار عدد از ۱۲ دندان آسیای بزرگ همان دندان‌های عقل هستند.

پس اگر سؤال انسان چند دندان دارد بدون اشاره به سن مطرح شود، پاسخ دقیق این است: کودک معمولاً ۲۰ دندان شیری و بزرگسال دارای مجموعه کامل دندان‌های دائمی ۳۲ دندان دارد.

تعداد دندان‌های بزرگسالان چرا گاهی ۲۸ است؟

این موضوع یکی از دلایل سردرگمی درباره تعداد دندان‌های بزرگسالان است. پیش از رویش دندان عقل، بیشتر نوجوانان و بزرگسالان جوان ۲۸ دندان دائمی دارند. Cleveland Clinic گزارش می‌کند که تا حدود ۱۳ سالگی بیشتر این ۲۸ دندان دائمی در دهان قرار گرفته‌اند. دندان‌های عقل دیرتر ظاهر می‌شوند و با رویش چهار عدد از آن‌ها، تعداد به ۳۲ می‌رسد. بااین‌حال، همه افراد چهار دندان عقل روییده ندارند. ممکن است بعضی از این دندان‌ها:

• اصلاً تشکیل نشده باشند؛
• داخل استخوان یا لثه نهفته باقی بمانند؛
• تنها بخشی از آن‌ها رویش پیدا کند؛
• به علت مشکل دندان‌پزشکی کشیده شده باشند.

بنابراین فردی که ۲۸ دندان دارد الزاماً «چهار دندان کم» ندارد. وضعیت دندان عقل باید بر اساس معاینه و در صورت نیاز تصویربرداری بررسی شود.

دندان عقل چند تاست و چه زمانی درمی‌آید؟

در حالت کامل چهار دندان عقل وجود دارد؛ یکی در انتهای هر یک از چهار بخش فک. این دندان‌ها همان آسیای سوم هستند. زمان رویش آن‌ها معمولاً بسیار دیرتر از سایر دندان‌های دائمی است. انجمن دندان‌پزشکی آمریکا بازه معمول رویش را حدود ۱۷ تا ۲۱ سالگی ذکر می‌کند، در حالی که منابع بالینی بازه کمی گسترده‌تر نیز گزارش می‌کنند.

نکته مهم این است که «دندان عقل داشتن» و «دندان عقل قابل مشاهده در دهان داشتن» یکسان نیست. دندان ممکن است تشکیل شده باشد اما زیر لثه یا داخل استخوان باقی بماند. همچنین هر دندان عقل الزاماً نیاز به کشیدن ندارد. اگر دندان در موقعیت مناسبی رویش پیدا کرده، قابل تمیزکردن باشد و مشکلی ایجاد نکند، صرف وجود آن دلیل کافی برای خارج‌کردن نیست. در مقابل، دندان نهفته یا نیمه‌رویش‌یافته می‌تواند با مشکلاتی مانند پوسیدگی، التهاب لثه، عفونت یا آسیب به ساختارهای اطراف همراه شود و نیاز به ارزیابی داشته باشد.

دندان‌های دائمی از چه سنی شروع به رویش می‌کنند؟

تغییر از دندان‌های شیری به دائمی یک‌باره اتفاق نمی‌افتد. چند سال، کودک ترکیبی از هر دو نوع دندان را در دهان دارد که به آن دوره دندانی مختلط گفته می‌شود. اولین دندان‌های دائمی معمولاً حدود ۶ تا ۷ سالگی ظاهر می‌شوند. در بعضی کودکان دندان‌های پیشین و در بعضی، آسیای اول دائمی زودتر دیده می‌شود. دندان‌های دائمی دیگر به‌تدریج تا اوایل نوجوانی رویش می‌یابند و بیشتر افراد تا حدود ۱۳ سالگی ۲۸ دندان دائمی خود را دارند.

یک نکته مهم برای والدین، شناخت آسیای اول دائمی است. این دندان حوالی ۶ سالگی در انتهای قوس دندانی ظاهر می‌شود؛ سنی که هنوز چندین دندان شیری در دهان کودک وجود دارد. در نتیجه ممکن است والدین تصور کنند این دندان نیز شیری است و اهمیت پوسیدگی آن را دست‌کم بگیرند. برنامه رویش دقیق بین افراد تفاوت دارد و ارزیابی رشد باید بر اساس مجموعه شرایط کودک انجام شود، نه مقایسه سخت‌گیرانه با سن یک دوست یا همکلاسی.

تفاوت دندان شیری و دائمی فقط در تعداد نیست

تفاوت دندان شیری و دائمی از ظاهر تا ساختار و عملکرد ادامه دارد. دندان‌های شیری معمولاً کوچک‌تر و از نظر ظاهری سفیدتر از دندان‌های دائمی هستند. Cleveland Clinic نیز به کوچک‌تر و سفیدتر بودن دندان‌های اولیه نسبت به دندان‌های دائمی اشاره می‌کند. دندان دائمی معمولاً اندازه بزرگ‌تری دارد و قرار است در صورت سلامت، برای دهه‌ها در دهان باقی بماند. همچنین دندان‌های دائمی دارای پرمولر هستند، در حالی که مجموعه شیری این گروه را ندارد.

تفاوت دیگر مربوط به سرنوشت ریشه است. با نزدیک‌شدن زمان افتادن یک دندان شیری، ریشه آن به‌تدریج تحلیل می‌رود و همین فرایند امکان لق‌شدن و افتادن دندان را فراهم می‌کند. دندان دائمی جایگزین سپس مسیر رویش خود را ادامه می‌دهد. با وجود این تفاوت‌ها، مراقبت از هر دو مجموعه ضروری است. پوسیدگی، درد یا عفونت دندان شیری می‌تواند تغذیه، خواب و کیفیت زندگی کودک را مختل کند.

آیا همه انسان‌ها دقیقاً همین تعداد دندان دارند؟

خیر. اعداد ۲۰ و ۳۲ بیانگر الگوی معمول آناتومیک هستند، نه قانونی که بدون استثنا در همه افراد دیده شود. برخی افراد به‌صورت مادرزادی یک یا چند دندان دائمی را ندارند که به این وضعیت Hypodontia گفته می‌شود. در مقابل، در Hyperdontia یک یا چند دندان اضافه تشکیل می‌شود. Cleveland Clinic نیز تأکید می‌کند که تعداد معمول ۲۰ دندان شیری و ۳۲ دندان دائمی است، اما کمبود یا اضافه‌بودن مادرزادی دندان امکان‌پذیر است.

کشیدن دندان، آسیب‌های قبلی و درمان‌های ارتودنسی نیز می‌توانند باعث شوند تعداد دندان‌های موجود در دهان یک بزرگسال کمتر از ۲۸ یا ۳۲ باشد. بنابراین شمارش دندان‌ها به‌تنهایی برای قضاوت درباره سلامت دهان کافی نیست.

انواع دندان‌های انسان چه کاری انجام می‌دهند؟

شکل متفاوت انواع دندان‌های انسان اتفاقی نیست. هر گروه برای بخش متفاوتی از جویدن طراحی شده است. دندان‌های پیشین در جلوی دهان لبه نسبتاً تیزی دارند و هنگام گاززدن، قطعات غذا را جدا می‌کنند. دندان‌های نیش نوک‌تیزترند و در گرفتن و پاره‌کردن نقش دارند. پرمولرها سطح پهن‌تری دارند و غذا را خرد می‌کنند. مولرها در عقب دهان دارای سطح جونده بزرگ‌تری هستند و بخش زیادی از آسیاب‌کردن غذا را انجام می‌دهند.

همین تقسیم کار توضیح می‌دهد چرا از دست‌دادن یک دندان فقط مسئله زیبایی نیست. بسته به محل دندان، جویدن، تماس دندان‌های مقابل و حتی موقعیت دندان‌های مجاور ممکن است تحت تأثیر قرار بگیرد.

تغذیه مناسب برای تقویت مینای دندان

پرسش برای تقویت مینای دندان چه بخوریم نیازمند یک توضیح مهم است: هیچ خوراکی نمی‌تواند مینایی را که به‌صورت فیزیکی از بین رفته دوباره رشد دهد. اما رژیم غذایی می‌تواند به تأمین مواد معدنی لازم و کاهش خطر دمینرالیزاسیون و پوسیدگی کمک کند.

کلسیم یکی از مواد معدنی اصلی ساختار دندان است. لبنیات مانند شیر، ماست و پنیر و مواد غذایی غنی‌شده با کلسیم می‌توانند بخشی از نیاز غذایی بدن را تأمین کنند. انجمن دندان‌پزشکی آمریکا همچنین گزارش می‌کند که شیر و برخی محصولات لبنی ممکن است به دلیل محتوای کلسیم و فسفات اثر محافظتی در برابر شرایط اسیدی دهان داشته باشند، هرچند تغذیه فقط یکی از عوامل سلامت دندان است. برای حفاظت از مینا، این عادت‌ها از تمرکز بر یک «خوراکی معجزه‌گر» مهم‌ترند:

• محدودکردن دفعات مصرف خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های شیرین؛
• کاهش تماس مکرر دندان با نوشیدنی‌های اسیدی؛
• مصرف یک رژیم غذایی متعادل با منابع مناسب کلسیم و سایر مواد مغذی؛
• مسواک‌زدن با خمیردندان فلورایددار؛
• حفظ جریان طبیعی بزاق و رسیدگی به خشکی دهان.

NIDCR توضیح می‌دهد که هنگام حملات اسیدی، مواد معدنی مینا از دست می‌روند و کلسیم و فسفات موجود در بزاق همراه با فلوراید به بازگرداندن مواد معدنی در مراحل اولیه کمک می‌کنند. فلوراید به‌ویژه اهمیت دارد. انجمن دندان‌پزشکی آمریکا گزارش می‌کند که فلوراید می‌تواند رمینرالیزاسیون مینا را تقویت کند و سطح دندان را در برابر حملات اسیدی مقاوم‌تر سازد.

معاینه دندانپزشکی هر چند وقت یکبار لازم است؟

پاسخ قدیمی و رایج به سؤال معاینه دندانپزشکی هر چند وقت یکبار، «هر شش ماه» است؛ اما راهنماهای جدیدتر فاصله ثابت شش‌ماهه را برای همه افراد ضروری نمی‌دانند. NHS توضیح می‌دهد که زمان مراجعه بعدی باید بر اساس سلامت فعلی دهان و خطر بروز مشکلات جدید تعیین شود. فاصله بررسی‌های معمول می‌تواند از حدود ۳ ماه برای افراد پرخطر تا ۲ سال برای برخی بزرگسالان کم‌خطر متغیر باشد؛ برای افراد زیر ۱۸ سال حداکثر فاصله پیشنهادی کوتاه‌تر است.

به بیان ساده، کسی که پوسیدگی فعال، بیماری لثه، خشکی دهان، درمان ارتودنسی یا سابقه مشکلات مکرر دارد ممکن است به مراجعات نزدیک‌تر نیاز داشته باشد. فردی با دهان سالم و ریسک پایین ممکن است طبق نظر دندان‌پزشک فاصله طولانی‌تری داشته باشد. برای کودکان نیز شروع مراقبت نباید تا کامل‌شدن ۲۰ دندان شیری به تعویق بیفتد. منابع NHS توصیه می‌کنند مراجعه دندان‌پزشکی از زمان رویش اولین دندان و حداکثر تا یک‌سالگی آغاز شود.

وقتی کودک هم دندان شیری دارد و هم دائمی، چه چیزی را باید جدی‌تر گرفت؟

حدود ۶ تا ۱۲ سالگی مرحله‌ای است که شمارش دندان‌های کودک ممکن است برای والدین گیج‌کننده شود. بعضی دندان‌ها شیری‌اند، تعدادی افتاده‌اند و چند دندان دائمی نیز رویش پیدا کرده‌اند. در این دوره نباید ارزش یک دندان را بر اساس «جدید بودن» یا «شیری بودن» تعیین کرد. هم دندان‌های شیری باقی‌مانده برای حفظ فضا مهم‌اند و هم دندان‌های دائمی تازه‌رویش‌یافته باید برای تمام عمر حفظ شوند.

دندان دائمی تازه‌رویش‌یافته نیز از پوسیدگی مصون نیست. شیارهای عمیق دندان‌های آسیاب می‌توانند محل تجمع پلاک باشند و دندان‌پزشک بسته به میزان خطر پوسیدگی ممکن است درباره اقداماتی مانند فلوراید یا فیشورسیلانت تصمیم بگیرد. بهترین راه برای والدین این است که به جای تلاش برای تشخیص تمام دندان‌ها از روی ظاهر، زمان رویش و وضعیت آن‌ها را در معاینات دوره‌ای پیگیری کنند.

عدد ۲۰ و ۳۲ ساده است؛ مراقبت از هر دندان مهم‌تر

پاسخ به سؤال تعداد دندان‌های انسان چند تاست ساده به نظر می‌رسد: کودکان معمولاً ۲۰ دندان شیری دارند و مجموعه کامل دندان‌های دائمی شامل ۳۲ دندان است. اگر چهار دندان عقل را کنار بگذاریم، ۲۸ دندان دائمی باقی می‌ماند.

اما پشت این اعداد، یک فرایند چندساله رشد قرار دارد. دندان‌های شیری از حدود شش‌ماهگی ظاهر می‌شوند، تا حدود سه‌سالگی کامل می‌شوند و از سال‌های ابتدایی مدرسه به‌تدریج جای خود را به دندان‌های دائمی می‌دهند. بیشتر ۲۸ دندان دائمی تا اوایل نوجوانی رویش پیدا می‌کنند و دندان‌های عقل معمولاً آخرین اعضای این مجموعه هستند.

برای والدین، مهم‌ترین نکته این است که دندان شیری را دندانی «موقت و بی‌اهمیت» نبینند. برای بزرگسالان نیز ۳۲ دندان یک عدد ایده‌آل آناتومیک است، نه معیاری برای سلامت. ممکن است فرد بدون دندان عقل، با ۲۸ دندان سالم، عملکرد دهانی کاملاً مناسبی داشته باشد. آنچه در نهایت اهمیت دارد حفظ دندان‌های موجود، کنترل پوسیدگی و بیماری لثه و تنظیم فاصله معاینات بر اساس خطر واقعی هر فرد است.