ترمیم دندان شکسته: چه زمانی پر کردن کافی است و چه زمانی روکش لازم میشود؟
ترمیم دندان شکسته همیشه به معنای روکشکردن یا عصبکشی نیست. شکستگیهای کوچک و سطحی معمولاً با کامپوزیت یا باندینگ بازسازی میشوند؛ اما وقتی بخش زیادی از دندان از بین رفته، دیوارههای باقیمانده ضعیف شده یا ترک به پالپ رسیده باشد، احتمال نیاز به روکش و گاهی عصبکشی بیشتر است. تصمیم نهایی تنها با مشاهده ظاهر دندان گرفته نمیشود و محل شکستگی، عمق ترک، وضعیت عصب، مقدار بافت سالم و فشار واردشده هنگام جویدن هم باید بررسی شود.
| وضعیت دندان | درمان محتمل |
|---|---|
| لبپریدگی کوچک و سطحی | صافکردن لبه یا باندینگ کامپوزیت |
| شکستگی محدود با بافت سالم کافی | ترمیم کامپوزیت یا پرکردگی |
| شکستن برجستگی دندان آسیاب | آنله، اورلی یا روکش |
| از بین رفتن بخش بزرگی از تاج دندان | بازسازی هسته و روکش |
| درگیری یا نمایانشدن عصب | عصبکشی و سپس ترمیم محافظ |
| ترک عمیق زیر لثه یا شکستگی ریشه | بررسی امکان حفظ دندان یا کشیدن آن |
شکستگی دندان فقط یک «تکه پریدگی» نیست
دندان ممکن است بر اثر ضربه، جویدن مواد بسیار سخت، دندانقروچه، پوسیدگی گسترده یا وجود یک پرکردگی قدیمی و بزرگ بشکند. گاهی تنها بخشی از مینا جدا میشود و هیچ دردی وجود ندارد. در موارد دیگر، ترک از سطح جونده به سمت ریشه امتداد پیدا میکند و هنگام گاززدن یا رهاکردن فشار، درد تیز و کوتاهی ایجاد میشود.
درد متناوب هنگام جویدن، حساسیت ناگهانی به سرما و گرما، تغییر رنگ دندان، تورم لثه و درد خودبهخودی از نشانههایی هستند که احتمال درگیری بخشهای عمقیتر را مطرح میکنند. انجمن اندودنتیستهای آمریکا تأکید میکند که ترکهای دندانی ممکن است درد نامنظم هنگام جویدن یا حساسیت به دما ایجاد کنند و تشخیص زودهنگام، شانس حفظ دندان را افزایش میدهد. همانطور که در گزارش انجمن اندودنتیستهای آمریکا اشاره شده است:
«هرچه دندان ترکخورده زودتر درمان شود، نتیجه درمان بهتر خواهد بود.»
چه زمانی پر کردن یا کامپوزیت کافی است؟
پرکردن زمانی انتخاب مناسبی است که شکستگی محدود باشد و پس از برداشتن قسمتهای ضعیف یا پوسیده، بافت سالم کافی برای نگهداری ماده ترمیمی باقی بماند. کامپوزیتهای همرنگ دندان معمولاً برای ترمیمهای کوچک تا متوسط مناسباند و میتوانند شکل، رنگ و تماس طبیعی دندان را بازسازی کنند.
در ترمیم کامپوزیت دندان شکسته ابتدا سطح آسیبدیده پاکسازی و آماده میشود. سپس ماده همرنگ دندان لایهلایه روی ناحیه قرار میگیرد، با نور مخصوص سخت میشود و در پایان فرم و ارتفاع آن با دندان مقابل تنظیم خواهد شد. کامپوزیت در ترمیمهای کوچک تا متوسط، مقاومت قابلقبولی در برابر فشار جویدن دارد؛ بااینحال هیچ پرکردگی دائمی نیست و اندازه ترمیم، محل دندان و عادتهای جویدن بر دوام آن اثر میگذارند.
باندینگ دندان شکسته برای دندانهای جلو
باندینگ دندان شکسته بیشتر برای لبپریدگیها و شکستگیهای کوچک دندانهای جلو کاربرد دارد. در این روش، کامپوزیت مستقیماً به دندان متصل و طوری فرمدهی میشود که لبه شکسته، فاصله یا نامنظمی ظاهری را بپوشاند.
مزیت اصلی باندینگ، حفظ مقدار بیشتری از بافت طبیعی دندان است. این درمان معمولاً بدون تراش گسترده انجام میشود؛ اما برای شکستگیهای بزرگ، افرادی که دندانقروچه شدید دارند یا کسانی که اجسام سخت را با دندان میشکنند، ممکن است استحکام کافی نداشته باشد. انجمن دندانپزشکی آمریکا باندینگ را روشی برای اتصال مستقیم مواد رزینی یا سرامیکی به مینا و عاج و بازگرداندن ساختار دندان معرفی میکند.
چه زمانی روکش از پرکردن مطمئنتر است؟
در مقایسه روکش یا پر کردن دندان، فقط اندازه حفره تعیینکننده نیست. اگر دیوارهها نازک شده باشند، یکی از برجستگیهای دندان آسیاب شکسته باشد یا پرکردگی جدید نتواند فشار جویدن را بهدرستی پخش کند، روکش یا ترمیمهای پوشاننده مانند آنله و اورلی انتخاب محافظتکنندهتری هستند.
روکش مانند یک پوشش روی بخش باقیمانده دندان قرار میگیرد و نیروهای جویدن را در سطح وسیعتری توزیع میکند. بر اساس اطلاعات انجمن دندانپزشکی آمریکا، زمانی که پرکردگی بزرگ است و بافت کافی برای نگهداری آن باقی نمانده، روکش میتواند دندان را تقویت کند. منابع آموزشی پزشکی نیز وجود حفره بزرگ، دندان شکسته یا ترکخورده و ساختار طبیعی ناکافی را از دلایل رایج استفاده از روکش میدانند.
| عامل بررسیشده | احتمال پرکردن | احتمال روکش |
|---|---|---|
| شکستگی محدود به مینا یا عاج سطحی | زیاد | کم |
| باقیماندن دیوارههای ضخیم و سالم | زیاد | کم |
| شکستن یک کاسپ دندان آسیاب | کم تا متوسط | زیاد |
| وجود پرکردگی قدیمی و وسیع | کم | زیاد |
| دندان عصبکشیشده با تخریب زیاد | کم | زیاد |
| فشار جویدن یا دندانقروچه شدید | متوسط | زیاد |
| ترک در حال امتداد | کم | زیاد |
روکش همیشه تنها گزینه نیست. در برخی دندانها، آنله یا اورلی سرامیکی میتواند قسمت ضعیف را بپوشاند، بدون آنکه تمام محیط دندان مانند روکش تراشیده شود. انتخاب میان این روشها به میزان بافت سالم و جهت نیروهای جویدن وابسته است.
تفاوت درمان شکستگی دندان جلو و دندان آسیاب
در شکستگی دندان جلو، ظاهر، شفافیت، رنگ و خط لبه دندان اهمیت زیادی دارد. شکستگی کوچک معمولاً با کامپوزیت یا چسباندن قطعه جداشده درمان میشود. اگر بخش بزرگی از تاج از بین رفته باشد، ونیر کامپوزیتی، ونیر سرامیکی یا روکش مطرح میشود. نمایانشدن عصب، تغییر رنگ تدریجی یا حساسیت ماندگار نیز میتواند نیاز به بررسی پالپ و عصبکشی را نشان دهد.
در شکستگی دندان آسیاب، تحمل فشار اولویت بیشتری دارد. ترمیمی که در ظاهر سالم به نظر میرسد، ممکن است هنگام جویدن غذای سفت باعث حرکت دو سمت ترک شود. شکستگی برجستگیهای جونده، ترک اطراف یک پرکردگی وسیع و نازکشدن دیوارهها معمولاً نیاز به پوشاندن کاسپها با اورلی یا روکش را افزایش میدهد.
اگر قطعهای از دندان جدا شده است، بهتر است آن را در شیر یا بزاق نگهداری کنید و همراه خود نزد دندانپزشک ببرید؛ در بعضی موارد امکان اتصال مجدد قطعه وجود دارد.
چه زمانی عصبکشی دندان شکسته ضروری میشود؟
صرف شکستن دندان به معنای نیاز قطعی به عصبکشی نیست. عصبکشی دندان شکسته زمانی مطرح میشود که پالپ دندان دچار التهاب برگشتناپذیر، عفونت یا مرگ بافتی شده باشد. درد شدید هنگام جویدن، حساسیت ماندگار پس از تماس با سرما یا گرما، درد خودبهخودی، جوش چرکی روی لثه، تورم و تیرهشدن دندان میتوانند با آسیب پالپ همراه باشند.
اگر ترک به پالپ رسیده باشد اما دندان همچنان قابل بازسازی باشد، معمولاً ابتدا درمان ریشه انجام میشود و سپس دندان با ترمیم نهایی، آنله یا روکش محافظت خواهد شد. در مقابل، اگر ترک بهطور کامل دندان را به دو بخش تقسیم کرده یا شکستگی عمودی ریشه تا عمق زیادی امتداد یافته باشد، ممکن است حفظ کامل دندان امکانپذیر نباشد.
مراحل عصبکشی دندان
مراحل عصبکشی دندان معمولاً به این ترتیب انجام میشوند:
- معاینه، عکسبرداری و بیحسی موضعی
- قراردادن رابردم برای جداکردن دندان از بزاق
- ایجاد مسیر دسترسی به فضای داخلی دندان
- خارجکردن پالپ ملتهب یا عفونی
- پاکسازی، شکلدهی و ضدعفونی کانالهای ریشه
- پرکردن و مهروموم فضای کانالها
- قراردادن ترمیم موقت یا دائمی
- بازسازی نهایی با پرکردگی، آنله یا روکش متناسب با استحکام دندان
هدف عصبکشی، برداشتن ریشه دندان نیست؛ بافت آسیبدیده داخل کانال خارج میشود و خود ریشه در استخوان باقی میماند. کیفیت مهروموم نهایی و بازسازی بهموقع تاج، نقش مهمی در محافظت از دندان درمانشده دارد.
درمان ترکخوردگی دندان چگونه انتخاب میشود؟
در درمان ترکخوردگی دندان، تعیین عمق و جهت ترک از خود ماده ترمیمی مهمتر است. دندانپزشک ممکن است از تست گازگرفتن، نور مخصوص، بزرگنمایی، بررسی لثه، تست سرما، ضربه ملایم و تصاویر رادیوگرافی استفاده کند. همه ترکها در عکس معمولی دیده نمیشوند؛ بنابراین علائم بیمار و معاینه دقیق اهمیت زیادی دارند.
ترکهای سطحی مینا که درد یا ضعف ساختاری ایجاد نکردهاند، ممکن است تنها به پایش نیاز داشته باشند. ترک محدود یا کاسپ شکسته میتواند با ترمیم پوشاننده درمان شود. ترک عمیق نزدیک پالپ ممکن است به روکش و در صورت آسیب عصب به درمان ریشه نیاز پیدا کند. تأخیر در درمان، امکان گسترش ترک و عفونت بافت اطراف را افزایش میدهد.
نکات مهم درباره ترمیم دندان در بارداری
برای ترمیم دندان در زمان اقدام به بارداری بهتر است پوسیدگی فعال، عفونت، دندان شکسته یا ترمیمهای ناپایدار پیش از بارداری ارزیابی شوند؛ زیرا درمان برنامهریزیشده معمولاً سادهتر از مراجعه اورژانسی همراه با درد و تورم است. بااینحال، اقدام به بارداری بهتنهایی دلیلی برای عقبانداختن درمان ضروری دندان نیست.
هنگام مراجعه، احتمال بارداری و داروهای مصرفی را به دندانپزشک اطلاع دهید تا انتخاب دارو، تصویربرداری و برنامه درمان با شرایط شما هماهنگ شود. انجمن دندانپزشکی آمریکا اعلام کرده است مراقبتهای معمول و اورژانسی، بیحسی موضعی و رادیوگرافیهای ضروری در تمام مراحل بارداری قابل انجاماند. به گفته انجمن دندانپزشکی آمریکا:
«مراقبتهای معمول و اورژانسی دندانپزشکی در هر مرحله از بارداری ایمن است.»
وجود درد، تورم یا عفونت را نباید تا پس از بارداری تحمل کرد. نوع مسکن، آنتیبیوتیک یا آرامبخشی باید با توجه به وضعیت فرد و در صورت نیاز با هماهنگی پزشک زنان انتخاب شود.
هزینه ترمیم دندان شکسته به چه عواملی بستگی دارد؟
ارائه یک رقم ثابت برای هزینه ترمیم دندان شکسته دقیق نیست؛ زیرا تعرفهها، مواد و شرایط هر دندان متفاوتاند. مهمترین عوامل مؤثر عبارتاند از:
- کوچک یا گستردهبودن شکستگی
- نیاز به کامپوزیت، آنله یا روکش
- درگیری پالپ و ضرورت عصبکشی
- نیاز به بازسازی هسته، پست یا جراحی افزایش طول تاج
- محل دندان و تعداد کانالهای ریشه
- جنس روکش و روش ساخت آن
- نیاز به تصویربرداری یا درمان اورژانسی
- تجربه درمانگر و تجهیزات مرکز درمانی
یک ترمیم ارزان که بدون پوشش مناسب روی دندان ضعیف قرار بگیرد، ممکن است با شکست مجدد هزینه بیشتری ایجاد کند. در مقابل، روکشکردن بیدلیل یک شکستگی کوچک نیز به تراش غیرضروری بافت سالم منجر میشود. درمان مقرونبهصرفه، درمانی است که با کمترین برداشت بافت، استحکام کافی و قابلیت نگهداری مناسب ایجاد کند.
دندانی که بهموقع نجات داده میشود
مرز میان پرکردن و روکش با یک قانون ساده مشخص نمیشود. شکستگی کوچک با دیوارههای سالم معمولاً به کامپوزیت پاسخ میدهد؛ اما کاهش شدید بافت دندان، شکستن کاسپ، پرکردگی وسیع یا ترک فعال، نیاز به پوشش محافظ را افزایش میدهد. درد ماندگار، تورم، تغییر رنگ یا نمایانشدن عصب نیز باید از نظر نیاز به عصبکشی بررسی شود.
تا زمان مراجعه، با سمت آسیبدیده غذای سفت نجوید، قطعه شکسته را دور نیندازید و آسپرین را مستقیماً روی دندان یا لثه قرار ندهید. تورم منتشر صورت یا گردن، تب، مشکل بلع یا تنفس و خونریزی کنترلنشده، نشانه مراجعه فوری هستند.